Woede: Heilzaam & Heilig

Woede: Heilzaam & Heilig

Twee jaar geleden ontving ik een email in het Engels, van een student die vroeg of ik hem kon helpen met anger management. Die Engelse bewoording kende ik toen nog niet en vond hem wel leuk! Het heeft echt een actieve sfeer van omgaan en beheersing. In deze blog laat ik mijn gedachten wat gaan over woede als waardevolle emotie en onze omgang daarmee.

Woede is voor mij de emotie die aangeeft dat er iets heel belangrijk voor je is en dat je het gevoel hebt dat het de tegenovergestelde kant op gaat, of gegaan is. Dat woede die twee kanten heeft – iets wat je niet wilt en iets wat je wel wilt – kunnen we ook aan het gebruik van het woord merken. Woede betekent oorspronkelijk zowel ‘razernij’, als ‘verlangen, hartstocht’. Denk aan het woord ‘verzamelwoede’. Het heeft duidelijk een sfeer ook van ‘heel graag willen’. De Nederlandse middeleeuwse mystica Hadewijch sprak in haar gedichten over de ‘orewoet’, het oerverlangen.

Woede is voor mij ook de emotie die heel erg met een grens te maken heeft die overschreden wordt. Iemand zegt iets waarbij je het gevoel hebt dat er over de grens van het respect gestapt wordt, of de grens van de betrouwbaarheid van afspraken of beloften wordt overschreden. Het is ook een diepe evolutionaire impuls als er een belangrijke verbinding verbroken dreigt te worden. Jonge kinderen worden boos als hun moeder weggaat en zij moeten even alleen blijven: ‘nee, ik wil ook mee!’. De grens: ‘als je me alleen laat, dan houd je niet van me!’ Dat blijft ook in volwassen relaties spelen overigens. Als er op zaterdagochtend ruzie gemaakt wordt wie de boodschappen moet gaan doen, gaat het zeker niet alleen om die boodschappen. Maar ook heel duidelijk om hechting: ‘geef je wel echt om me, kan ik op je rekenen als ik je echt nodig heb?’ Als aan die grens van vertrouwen getornd wordt, kan er heel makkelijk woede opkomen!

Een kenmerk van alle emoties is dat ze merkbaar, voelbaar zijn in het lichaam. Woede en angst scoren wat dat betreft echt hoog.  Van woede kun je koken, briesen, stampen, trillen, rood aanlopen. De lichamelijke ervaring van woede kan dus erg intens zijn. In dat opzicht kan het een belangrijke en heilzame weg zijn om weg te komen uit een depressie. Vanuit de apathie van de depressie weer de beweging van de energie van woede voelen.

We gaan nog wat specifieker naar woede kijken. Het is – zoals al enigszins aangegeven – een volkomen natuurlijke respons op dreiging, kwetsing, pijn, schending en frustratie. Het begint met een impuls, vaak een trigger genoemd. Die impuls is het vertrekpunt naar een respons, een reactie. Daarbij spelen allerlei factoren een rol. Als hoe groot ervaar je de pijn of schade? Was het opzet of ging het per ongeluk of hoort het bij het leven? Was het een kind of een volwassene? En verder spelen cultuur en opvoeding een grote rol, wat in de ene cultuur als neutraal ervaren wordt, kan in een andere voor grote woede zorgen! Het speelt ook een grote rol hoe je in je vel steekt, lichamelijk en emotioneel. Heb je slecht geslapen, of heb je hoofdpijn, ben je kletsnat geregend of heb je net van iemand op je kop gekregen? Dat speelt allemaal een rol in de manier waarop je reageert. Je gaat dus door allerlei lagen, zal ik maar zeggen, en dat kan vliegensvlug gaan. Dan komt het eindresultaat, de respons. Lichamelijk: grote agitatie of heel diepe spanning. Emotioneel: razernij, of frustratie, depressie. En een bepaald gedrag: aanval of juist zwijgen en terugtrekken.

de mobiel als instrument va trigger!

de mobiel als instrument van woede-impuls!

Wil je zelf wat aan de slag met de rol die woede speelt in je leven, dan is het goed om eerst te kijken in welke categorie je zit. Ben je iemand die heel makkelijk kwaad wordt en het er met groot gemak uitgooit? Of ben je iemand die het opkropt, en een soort passieve woede ontwikkelt. Denk aan iemand doodzwijgen, of over iemand bij een ander gaan klagen, in plaats van het direct tegen de betrokkene te uiten. Combinatie van die twee kan natuurlijk ook, in allerlei varianten, ieder mens heeft een volkomen uniek woedepatroon.

Woede wel of niet uiten, heeft allebei voor- en nadelen. Het voordeel van uiten is dat je iets duidelijk maakt over jezelf en de ander de kans geeft zijn of haar gedrag te veranderen. Het nadeel kan zijn dat het alleen maar voor escalatie zorgt en het je geen stap dichter brengt bij je wat werkelijk wilt bereiken. Het begin van management kan zijn, dat je een andere keuze gaat maken dan je normaal maakt. Zwijg je meestal, begin het dan eens te uiten. Dan zul je zo eens kunnen merken dat het je wat oplevert, mensen nemen je serieuzer. Ga je meestal in de aanval, kies er dan eens voor om het intern op te lossen. Dan kun je misschien ontdekken dat het veel belangrijker is wat je van jezelf vindt, dan wat een ander tegen je gezegd heeft. Of uit je woede wel, maar op een wat rustiger manier in de vorm van een verzoek: ‘weet je, het is voor mij echt fijner als je voortaan even belt als je…!’

Hoe sneller je met het management begint, hoe groter de kans op succes. Ik bedoel daarmee: het is veel makkelijker om een beginnende woede te managen, dan een die jaren aan het stapelen geweest is en het stadium van explosiegevaar nadert.

De titel van de blog luidt: ‘heilzaam en heilig’. Wat heeft woede met heiligheid te maken? Veel! Ik geef kort een voorbeeld. Stel je voor, er is ergens een heilige ruimte, een kerk of een tempel, waar iedereen in principe welkom is. Dat wil niet zeggen dat ieder gedrag daar ook welkom is. Wie in een heilige ruimte luide muziek laat klinken uit een MP3, wil blowen of patat eten, kan tegen ergernis, verontwaardiging of woede oplopen. Heiligheid heeft weliswaar in de basis met heelheid en verbinding te maken, maar ook met waarde, kostbaarheid, en dus met begrenzing en bescherming. De Zwitserse theologe Lytta Basset heeft een heel boek geschreven over de rol van woede in de Bijbel, in de verhalen over Kain, Jacob, Job, Jezus, prachtig! Ik heb het in het Engels gelezen: Holy Anger. Maar het is ook in het Nederlands vertaald: Heilige Woede.

Ik denk dat iedereen er wel baat bij kan hebben eens te kijken naar de rol van woede in zijn of haar leven, grote woede, kleine woede, verborgen woede. Lijkt het je een waardevol idee om je woede een keer met mij te verkennen – er valt veel meer over te zeggen en te ontdekken dan ik in een blog kwijt kan – neem dan even contact met me op.

Onderaan iedere blog is er de mogelijkheid een reactie achter te laten. Wil je iets delen naar aanleiding van het lezen hiervan, voel je vrij! Ik waardeer het ook echt.

Mark Hoos,  28 mei 2014

Gebruikte Literatuur:

Basset, Lytta (2007) Holy Anger Jacob, Job, Jesus (Ottawa, Continuum)

Lindenfield, Gael (2000) Managing Anger, Simple Steps to Handling your Temper (Londen, Thorsons)

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet weergegeven. Verplichte velden worden middels * weergegeven