Schubert in Arminius I op 29.06.14

Schubert in Arminius I op 29.06.14

Schubert in de Arminius I

Op 29 juni aanstaande brengen Corrie Bruinzeel (piano) en ik een aantal liederen van Schubert ten gehore. Dat doen we in de Arminiuskerk om 11.45 uur, na afloop van de kerkdienst,  voorgegaan door dr. Koen Holtzapffel. Het adres van de kerk is: Museumpark 3, Rotterdam, aanvang van de dienst is 10.30 uur. Wie het niet lukt om om 10.30 aanwezig te zijn, heeft tussen. 11.30 en 11.45  nog gelegenheid om binnen te komen. Voor degenen die de kerk niet kennen: de ingang is aan de zijkant tegenover Museum Boymans. Het recital duurt een klein half uurtje. Wie met de auto komt, dient er rekening mee houden dat voor het parkeren vanaf 12.00 uur betaald moet worden.

Wie wil, kan zich met deze blog – en een tweede die volgt – wat verdiepen in het programma. Er staan voor de liederen ook opnamen van YouTube. Alles achter elkaar lezen en beluisteren is dus wel een ‘programma’. Maar je kunt het natuurlijk ook in delen lezen en beluisteren, of er gewoon één uitkiezen als kennismaking.

Ellens Gesang I, D. 837

Ellens erster Gesang is een lied dat niet zo vaak vertolkt wordt, maar het is wel degelijk Schubert op z’n best! Schubert is ontspannen, hij componeert het in de zomervakantie van het jaar 1825. Hij draagt dit lied op aan gravin Sophie von Weissenwolff. Misschien is hij verliefd op haar of wil hij haar graag als mecenas. Ellens Gesang is een in het Duits vertaald gedicht uit een werk van Walter Scott, The Lady of the Lake. Schubert was ambitieus hier, het lied kan ook met  de oorspronkelijke Engelse tekst gezongen worden en zo hoopte hij aandacht te krijgen in Engeland, en net als Beethoven en Haydn goed betaalde opdrachten te krijgen voor zettingen van Engelse en Schotse liederen.

Walter Scott schreef met the Lady of the Lake (1810) echt een succes, binnen een paar maanden waren er 8000 exemplaren verkocht. Het werk verspreidt zich ook over heel Europa, Rossini leest een Italiaanse vertaling en schrijft dan zijn opera La Donna  del Lago.

Ellens erster Gesang komt uit het begin van The Lady of the Lake.

Het verhaald speelt zich af in Schotland, eerste helft van de 16e eeuw. De Schotse Koning James – incognito op reis – is verdwaald geraakt, zijn paard gestruikeld en gestorven. Hij roept om hulp en wordt gehoord door Ellen, in haar bootje op het meer. De koning is onmiddellijk verliefd op haar. Ellen neemt hem mee naar haar huis. Dat is een luxueus verblijf, met mooi houten meubilair en dierenvachten. Hij krijgt een diner aangeboden en dan wordt er verder een hele avond gepraat. In de aanwezigheid van een soort gouvernante, chaperonne.

De koning voelt wel een soort ‘onraad’. Zoveel luxe op een afgelegen eilandje, dat moet wel iets te maken hebben met een van de vijandige clan-hoofden. En Ellen voelt ook wel aan dat de gast niet zomaar iemand is. Als de avond vordert, vertelt Ellen dat het wel een beetje saai is op het eiland, ver van steden en paleizen. Maar ze leidt een leven dicht bij de natuur, en vermaakt zich verder door te zingen op de begeleiding van een blinde harpist die bij haar in huis woont. En haar ‘hobby’ is ronddolende ridders betoveren met haar zang.

On wandering knights our spells we cast

While viewless minstrels touch the string

‘Tis thus our charmed rhymes we sing’

In die sferen dus zingt ze dan haar ‘eerste gezang’ voor de gast. Een lied over uitrusten, stoppen met bang zijn en vechten. Ik hoor er een erotische ondertoon in. Het is een wat langer lied, een lied waarin de tijd lijkt stil te staan en waarin Schubert grote bogen spant. Het is ook duidelijk een hypnotiserend lied. Dat effect wordt onderbroken door beschrijvingen van strijd en gevaar. Net als bij therapeutische vormen van hypnose kun je een dergelijke onderbreking gebruiken als een reminder: dit is wat niet je niet meer wilt, want wat je nu wilt, is rust, vrede, geborgenheid, veiligheid. Het lied is gecomponeerd als een rondo, met een steeds terugkerend thema dat als een refrein werkt: rust maar strijder, de strijd is voorbij. Ik ervaar het lied echt als een meesterwerk!

Ik heb het lied vaak gezongen, eerst zonder besef te hebben van de context. Toen interpreteerde ik het als een lied dat zowel over sterven als over slapen kan gaan. Nog steeds zie ik die twee mogelijkheden wel, ik denk dat het een prachtig lied bij een uitvaart kan zijn. Maar ik zie het nu toch vooral als een lied van een jonge vrouw, vol leven.

Een link naar YouTube, naar een opname van Dame Janet Baker en de pianist Gerald Moore

Wie de tekst en een vertaling wil lezen, kan op onderstaande link klikken:

http://www.recmusic.org/lieder/get_text.html?TextId=27568

Gesang der Norna D. 831

Het lied van Ellen heb ik heel vaak gezongen, zoals gezegd, maar het lied van Norna zing ik voor het eerst voor publiek. Ik had het al wel eens doorgezongen ooit achter de piano, maar kon er toen de bekoring niet zo van voelen. Nu ik er met meer aandacht op studeerde – en weet waar het over gaat – kijk ik er heel anders naar.

Schubert liet zich in 1825 ook inspireren door een ander boek van Walter Scott, getiteld The Pirate. Het verhaal speelt zich af in Shetland, eind zeventiende eeuw. De belangrijkste man van een klein plaatsje aan de kust is een zekere Magnus, die twee dochters heeft. Op een dag belandt daar in het dorp een onbekende kapitein. Een van Magnus’ dochters, Minna, wordt verliefd op hem. Buiten het dorp, op een klif, leeft de zonderlinge Norna, die doet of ze een zieneres, een orakel is om zo met haar woorden greep te houden op de dorpsbewoners. De verliefdheid van Minna is haar een doorn in het oog, want ze wil dat haar eigen zoon met Minna trouwt. Op een nacht dringt ze de kamer van Minna en haar zuster binnen, die daar liggen te slapen en angstaanjagende dromen hebben. Ze horen ook oude wilde melodieen in hun slaap, zoals die vroeger door priesters bij een offer gezongen werden. Als ze wakker worden, verstijven ze van angst, want de zang die ze gehoord hebben was echt, Norna zit daar bij een olielamp te zingen. Norna legt in haar lied uit dat ze één nacht per jaar vrijuit mag klagen, zolang haar olielamp brandt. En dat ze dit jaar de twee zussen uitgekozen heeft om haar klagen aan te horen. Om Minna verder de stuipen op het lijf te jagen suggereert ze dat het meestal niet goed afloopt met mensen die de drang van hun hart volgen, het mensenhart weet immers zelf niet wat het wil!

Het is een lied dat zelden in de concertzaal te horen is. Aan de muzikale kwaliteit ligt dat niet. Maar het publiek begrijpt niet makkelijk waar het lied over gaat, als men de context  niet kent. Ook dit lied heeft duidelijk iets hypnotisch, maar dan op een spookachtige manier.

Een opname van Antonia Gust en een pianist van wie de naam niet genoemd wordt:

http://www.youtube.com/watch?v=hvhfhBajuUo

Nogmaals een link, naar de tekst en de vertaling:

http://www.recmusic.org/lieder/get_text.html?TextId=32377

De tweede blog over de liederen vind je in het archief van mei, dat je in de kolom rechts hiernaast kunt openklikken

Een reactie op Schubert in Arminius I op 29.06.14

  • Avatar
    Alit

    Ha Mark,

    We hadden er allemaal plezier in, gisteren. Je was goed op dreef, was geconcentreerd en slaagde er uitstekend in om ons ‘mee te nemen’ naar die romantische wereld van Schubert, van Austen, de zusjes Broente, de gebroeders Grimm, de sfeervolle en soms wat duistere schilderijensfeer van die tijd.. In die tijd zou ik hartstikke bang zijn geweest voor alle mogelijke en onverwachte geestverschijningen en andere vreeswekkende bovennatuurlijke verschijnselen. Die Norna was me eng!! Het was allemaal heel suggestief en beeldend. Een Schubert-zanger is een voordrachtskunstenaar naast dat ie de verhalen zingt en verwerkelijkt.  Het was genieten. En dat hebben we allemaal gedaan, dat heb jij gezien en gehoord!! Geluk gewenst; ik hoop dat het vaker mag gebeuren!

    Alit

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet weergegeven. Verplichte velden worden middels * weergegeven