Rode & Groene Reflex: Lichaamsbewustzijn

Rode & Groene Reflex: Lichaamsbewustzijn

We beginnen deze blog met een zeer simpele oefening: buig een van je armen naar boven, zodat je handpalm naar je schouder gericht is. Strek vervolgens langzaam je arm helemaal voor je uit, en breng hem dan weer terug naar je schouder en laat hem dan weer hangen.

Dat was de oefening!

Aan de hand daarvan kun je een paar dingen opnieuw beseffen. Allereerst: de impulsen om bepaalde spieren in je arm te spannen of te ontspannen komen vanuit je hersenen. Het spannen en weer ontspannen van een spier is voor de verbinding geest-lichaam in principe uiterst eenvoudig. Minder eenvoudig wordt het als een spier gestresst is. De spier kan dan door overbelasting, een ongeval of emotionele stress niet meer (helemaal) ontspannen. Dan vermindert de doorbloeding en komt er dus minder zuurstof in de spier, en wordt het ook lastiger voor die spier om de afvalstoffen weg te laten spoelen door het bloed. De strakke spier kan ook gaan duwen op zenuwen of organen en dat doet pijn. Omdat de spier niet meer gemakkelijk spant en ontspant, kun je ook het gevoel krijgen dat die zwakker geworden is. Het tegendeel is waar, door de spanning die er in de spier blijft bestaan wordt die eerder sterk. Maar die spanning kost energie, een beetje het idee van een motor die je stationair laat draaien.

Nu ben je voorzien van de medische basiskennis om de rest makkelijk te begrijpen. Ik schrijf deze blog naar aanleiding van mijn ervaringen met het boek van Thomas Hanna Somatics Reawakening the Mind’s Control of Movement, Flexibility and Health. Hanna legt daarin uit dat in de loop van ons leven ons sensomotorisch systeem op stress en trauma gaat reageren door spieren te spannen. Met sensomotoriek wordt bedoeld: onze bewegingen, activiteiten als reactie op de prikkels van onze zintuigen, vanuit de buitenwereld en vanuit het lichaam zelf. De spanning in sommige spieren kan zo diep en chronisch worden, dat we niet eens meer weten hoe het voelt om ontspannen en natuurlijk te bewegen. Hanna noemt dat sensory-motor amnesia. Een vorm van geheugenverlies waardoor we niet meer weten hoe bepaalde spiergroepen van nature aanvoelen, en hoe die te beheersen. Denk aan een ingevallen borst, opgetrokken schouders, gespannen nek, harde buik.

Dat kan zich in alle levensfasen manifesteren. Het is een aangeleerde aanpassingsreactie van het zenuwstelsel en – hoera! – wat aangeleerd is, kan ook weer afgeleerd worden. En als je dit bijtijds beseft, kunnen problemen ook voorkomen worden. Hanna ziet drie belangrijke probleemreflexen, die noemt hij: red light reflex, green light reflex, trauma reflex. Ik beschrijf ze in essentie.

Red Light Reflex ~ Kernwoorden: angst, verwarring. Vooroverbogen houding, nek en hoofd hangen, borst ingevallen, gespannen buik. Een volkomen natuurlijk reflex die sommige dieren ook hebben. Je kunt deze reflex bijvoorbeeld waarnemen als je schrikt van een onverwachte harde knal. Het lichaam spant zich om zich te beschermen. Maar als je deze houding te vaak en te lang hebt, door stress, maar ook door urenlang gekromd achter de computer te zitten of andere oorzaken, dan kun je nekklachten krijgen, een te oppervlakkige ademhaling, rugklachten. Op hun beurt kunnen die klachten leiden tot vermoeidheid, depressie, angst, slaapproblemen.

Green Light Reflex ~  Waar red light vooral ‘stop!’ is, is green light ‘doorgaan, actie!’ De houding die erbij hoort is borst vooruit, overstrekte rug, nek en hoofd wat naar achteren. Een soort militaire houding, of strak achter de pc zitten: dit moet echt af! Of kinderen dragen, veel staan en lopen: boodschappen, strijken, koken, stofzuigen. De green light reflex helpt ons werkelijk daarbij, maar wordt een probleem als we die niet meer kunnen laten ontspannen. Logisch inmiddels dat ook deze houding voor problemen  kan gaan zorgen: nek- en schouderklachten, pijn in de heupen, ischias. Die op hun beurt, net als bij de rode reflex tot andere klachten kunnen leiden, zoals slaapproblemen, overspanning.

Trauma Reflex ~  Deze reflex ontstaat als reactie op een ongeluk of een verwonding. Door iets in onze houding te veranderen proberen we de pijn te verlichten. Volkomen natuurlijk: als je je enkel verzwikt, ga je meer op het andere been steunen. Denk verder aan compensatie door een scheefstand van de nek, of een opgetrokken schouder, een scheefstand in het bekken. Een heel natuurlijk en behulpzame impuls, maar ook deze kan zich tegen ons gaan richten als we die niet meer los kunnen laten. Het effect van zo’n scheefstand kan – helaas – behoorlijk ontwrichtend zijn.

Dat was het minder goede nieuws. Het goede nieuws is dat we het bewustzijn van hoe ons lichaam van nature goed aanvoelt en hoe we die toestand kunnen bereiken, weer kunnen herstellen. Dat komt neer op het doen van een aantal simpele oefeningen, die ook niet belastend zijn. Het gaat daarbij om het ervaren van spannen en loslaten, waardoor de hersenen hun oorspronkelijke programma weer op kunnen pakken. Ik kan ze in de blog helaas niet aanreiken. Je kunt als je geinteresseerd bent het boek van Hanna kopen. Het is jammergenoeg niet in het Nederlands vertaald. Om toch een indruk van de oefeningen te geven, kun je het volgende filmpje bekijken. Ook dat is in het Engels, maar de beelden spreken al een heel eind voor zich. Het is een methode overigens waar uitgebreide wetenschappelijke onderbouwing voor is. Wel mooi, als iets effectief is en ook nog prima onderbouwd.

Mark Hoos, 25 mei 2014

Gebruikte literatuur: Hanna, Thomas (2004) Somatics Reawakening the Mind’s Control of Movement, Flexibility, and Health (Camebridge Massachusttes, Da Capo)

 

 

 

 

 

 

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet weergegeven. Verplichte velden worden middels * weergegeven