Over God & Honden ~ Voor Lotta & Carlita

Over God & Honden ~ Voor Lotta & Carlita

Lotta en ik zijn vrienden, we kennen elkaar van de opleiding psychotherapie. Er ontstond een vriendschap tussen ons die ook na de opleiding verder groeide. We hebben elkaar best vaak gezien, maar de zaterdag voor Pinksteren was de eerste keer dat ik haar samen met haar hond zag. Een leuk & lief dier!

Beetje eigenwijs ook, maar dat is denk ik onvermijdelijk als je als hond Carlita heet… Zo een beetje naar die twee kijkend, tijdens een wandeling, had ik echt het gevoel dat ik getuige was van een ‘relatie’. Twee wezens die elkaar echt goed kennen en duidelijk op elkaar afgestemd zijn. Ik heb zelf ook een hond, dus ik weet ook uit eigen ervaring hoe bijzonder een relatie tussen mens en hond kan zijn. Daar gaat deze blog dan ook over. Het dier dat hier in huis rondloopt is zo’n vosachtig Japans hondje, zoals op de foto die je hierboven ziet.

Deze eerste Pinksterdag lag ik in de tuin – met de hond naast mij – en herlas wat fragmenten uit een boek met de titel On God and Dogs. A Christian Theology of Compassion for Animals. Geschreven door een Amerikaanse hoogleraar theologie, Stephen Webb. Het mooie aan het boek is dat hij het echt bedoeld heeft als een theologie waar honden/dieren wat aan kunnen hebben. Het thema ‘dierenwelzijn’ speelt zich vaak vooral af in een soort juridische sfeer: dieren hebben rechten, wij hebben een morele plicht om voor ze te zorgen. Webb onderstreept dat dat vanzelfsprekend echt waarde heeft, maar dat er zeker ook waarde ligt in een benadering van dierenwelzijn vanuit emoties. Welke emoties ervaren wij eigenlijk in onze omgang met dieren? Waar ligt onze compassie?

Webb is echt een christelijke denker, hij denkt aan de hand van belangrijke theologische thema’s, zoals compassie en genade. Een paar woorden hier over genade, als vertaling van het Latijnse woord gratia. Dat betekent in het Latijn niet alleen ‘genade’ in de zin van ‘vergeving, barmhartigheid’, maar ook ‘geschenk’ en ‘schoonheid’, denk aan ons woord gratie.

Zo komt hij op een van de uitgangspunten van zijn boek: honden (huisdieren) zijn een geschenk van God. En op hun beurt  weer geven  die dieren ons iets waardevols. Ze nodigen ons uit om dat aan te nemen en op die manier voelen wij ons uitgenodigd om terug te geven en te zorgen. Dat proces van geven en nemen tussen mens en hond/dier noemt Webb genade. Het zit ons wat in de weg dat wij genade vaak zien in de sfeer van: ‘je verdient het eigenlijk niet, maar je krijgt het toch’. Dat is absoluut niet wat Webb hier bedoelt. Genade is voor hem de manier, het proces waarmee de liefde van God relaties opbouwt en onderhoudt. En daar spelen honden dus ook een rol in.

Honden kunnen in zekere zin God voor ons vertegenwoordigen. Hoe doen ze dat? Door enigszins op God te lijken. Hoe doen ze dat? God wordt wel aangeduid als de Ander. Hij is weliswaar deels kenbaar, maar ook zeer mysterieus. Wat God en hond voor ons gemeen kunnen hebben, is dat we ze allebei enerzijds kunnen ervaren als kenbaar en tegelijkertijd als zeer ondoorgrondelijk. De hond heeft daarbij dan wel weer het pluspunt dat hij zichtbaar en altijd dichtbij is. Webb voegt daar nog wel aan toe: Sometimes, however, the otherness that is closest to home is the most intriguing and difficult. (p. 6) Daar zit wel echt iets in, vind ik.

Verder geeft de hond een mens natuurlijk ervaringen die duidelijk een dimensie hebben van onvoorwaardelijke liefde. En doet ook hun trouw aan een hoge vorm van toewijding en liefde denken. Er is ook iets wat honden eigenlijk zelfs veel beter kunnen dan God. Namelijk ons veel letterlijk tastbare, warme liefde geven.

Voor Engelstaligen is er trouwens nog een extra aanwijzing dat God & Honden iets met elkaar te maken hebben:

dog god

Er zijn ook andere manieren waarop we de relatie mens-hond een symboolwaarde kunnen verlenen. Het is bijvoorbeeld in deze tijd helemaal niet zo makkelijk om relaties te vinden die zich grotendeels afspelen buiten sferen van investering en opbrengst. De energie die we aan een hond  besteden, het geld dat we ervoor uitgeven, ligt meestal helemaal buiten het idee van ‘investering’ of gereken. Het ligt veel meer in de sfeer van wat Webb met genade bedoelt: er is liefde en daarom spreekt het vanzelf dat je zorgt. De relatie die we als mensen met onze huisdieren hebben, zou model kunnen staan voor de relatie met dieren in het algemeen: liefde, zorg, respect.

Webb snijdt ook het thema ‘sentimentaliteit’ aan. In de manieren van omgaan met huisdieren kan heel makkelijk iets sentimenteels ontstaan. Sentimenteel heeft een wat negatieve bijklank vaak: ‘overdreven, zoetig, weeig’. Hij zegt dat ‘sentimentaliteit’ op zich eigenlijk al de moeite waard om is over na te denken. In zijn formele taal: philosopically significant. Het is inderdaad wel een mooie vraag: waarom stuit sentimentaliteit ons makkelijk tegen de borst, of  schamen we ons daarvoor? En wat is het nou in honden dat maakt dat we opeens heel makkelijk onze sentimentaliteit laten gaan? Kennelijk kunnen ze op een kernachtige manier iets heel dieps raken in mensen. Ik voeg nog toe aan wat Webb aanreikt, dat dat ook geldt voor ons kind-zijn. Dat houden we ook graag buiten beeld, maar laten we wel makkelijk gaan met een huisdier. Iets in een hond nodigt ons uit om te spelen als een kind.

Het zal niet verbazen, Stephen Webb houdt niet alleen erg van honden, hij heeft er zelf ook een. Sterker nog, meldt hij, dat dier heeft tijdens het hele lees- en schrijfproces van zijn boek, naast hem gelegen. Hij geeft dan aan dat hij daar ook af en toe iets over wil vertellen, over zijn eigen ervaringen met zijn hond en dat hij dus ook af en toe op de ‘vertelstand’ staat. Hij gebruikt daarvoor de term confessionalistic mode. Toen ik dat las, moest ik lachen. Omdat ik me besefte: ja dat doen honden met mensen. Er is iets in mijn hond, dierbaar en fascinerend, dat maakt dat ik over haar wil vertellen. En door over mijn hondje te praten, onthul ik eigenlijk ook dingen over mezelf.

Ik deel nog een bevinding. Tegen mijn vorige hond kon ik nog wel eens uitvallen, als die iets deed waar ik echt  last van had. Met de hond die ik nu heb, gebeurt dat maar zelden. Steeds meer kwam het inzicht: ja, ik vind dit gedrag irritant, maar er is  gewoon iets in haar hondenbrein getriggerd en daar kan ze eigenlijk niks aan doen. En dus is het misplaatst om boos te worden. Iets van die mildheid kan ik nu ook makkelijker ten aanzien van mezelf opbrengen. Ik stoor me aan iets van mezelf, een vorm van gedrag of reageren en denk dan: ‘ach, iets in mijn brein getriggerd, logisch toch, waarom zou ik mezelf op m’n kop zitten? Terecht zegt Webb dat de manier waarop we met onze honden/dieren omgaan, ons veel kan onthullen  over de manier waarop we met onszelf omgaan.

 

Hoe verhoudt het hebben van een relatie met een huisdier zich tot het hebben met een relatie met een mens? Aan de ene kant zijn die twee relaties heel verschillend. Niemand zal, bijvoorbeeld,  ooit zeggen als een hond overlijdt: maakt niet uit, want ik heb de liefde van mijn partner nog. Of omgekeerd. Het gaat om twee zeer verschillende vormen en ervaringen van relatie, liefde. Aan de andere kant loopt er ook erg veel parallel. David Richo heeft een boekje geschreven over mindfulness in relaties. Daarvoor geeft hij vijf kernwoorden die in het Engels allemaal met een A beginnen:

1.  Attention, aandacht voor het nu, waarnemen, luisteren en je bewust zijn van alle gevoelens die in de relatie spelen.

2. Acceptance, onszelf en de ander accepteren zoals we zijn.

3. Appreciation, waardering van al onze gaven, onze grenzen en verlangens

4. Affection, aanhankelijkheid tonen met woorden, aanraking, geknuffel

5. Allowing, het leven, de liefde laten zijn zoals die zijn, met de ups and downs, zonder het teveel te willen beheersen, de ander toestaan om anders te zijn.

Deze kernwoorden kunnen net zo goed van toepassing zijn op een relatie met een mens, als met een dier.

Zolang er mensen en honden zijn, hebben we stof tot praten Lotta,

 

Liefs, Mark

god dogs

Gebruikte literatuur:

Richo, David (2002) How to be An Adult in Relationships. Five Keys to Mindful Loving  (Boston, Shambala)

Webb, Stephen H. (1998) On God and Dogs. A Christian Theology of Compassion for  Animals (New York, Oxford University Press)

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet weergegeven. Verplichte velden worden middels * weergegeven